SÜPER İNSAN kitap özeti

admin

SÜPER İNSAN-Teknoloji İnsanlığı Yeniden Tanımlıyor
Andy&Kay Walker, Sean Carruthers
Önsöz
Gelin kabul edelim, dünya gün geçtikçe belirsiz bir gelece doğru gidiyor. Belki
de öyle bir gün gelecek ki, insanlar tarihleri boyunca ilk defa memeli olarak
sınıflandırılmayacaklar. İşte o gün geldiğinde teknoloji kendiliğinden insan evriminin
adımlarından biri olacak.
Bir gün gelecek insanoğlu kendi zekasına denk makineler yapacak, hatta
sonrasında bu makineler insan zekasını da aşacak.
Bu araştırmacılar önümüzdeki yeni dönem için farklı isimler kullanıyorlar:
Transhümanist (insan ötesi), posthuman (insan sonrası), tekno-optimizm, siborgizm,
insanlık+, ölümsüzlük, makine zekâsı, robotopya, uzatılmış yaşam ya da tekillik.
Bu kavramların birbiriyle örtüşen yanları bulunmakla beraber her biri kendine
özgü bir kampı, stratejiyi ve insanlığın kendi geleceğinin tarihi sonuçlarına göre farklı
vizyonları temsil eder.
Bu kitap geleceğe dair bir rehber aslında. Bu Yeniçağ’da karşılaşacağımız ana
temalar inceleniyor.
Ø Bilim ve teknoloji insani özelliklerimizi nasıl etkileyecek?
Ø Gelecekte nasıl bir şekil alacağız?
Ø Çocuklarımız neye dönüşecek?
Ø Sağlıklı olacak mıyız?
Ø Yüzlerce yıl yaşayacak mıyız?
Ø Ölüme çare bulunabilir mi?
Ø Bunu kimler engelleyebilir?
Ø Liderlerimiz, hükûmetler, din adamları bu gelişmelere ayak
uydurabilecek mi?
GİRİŞ
Evrim Artık Geçersiz mi?
Tüm bu teknolojik gelişmelerle beraber evrimleşmeye devam ediyor muyuz?
Pek çok kişi evrim sürecinin devam ettiğini söylüyor ama bittiğini iddia edenler de
var.
2
Evrimin devam ettiği düşüncesine karşı çıkanların en tanınmışlarından biri
İngiliz natüralist ve televizyoncu Sir David Attenborough. Radyo ve televizyon dergisi
British Times’a verdiği röportajda şöyle diyor: “Bence insan evrimi durdu. Çünkü
eğer evrimin temel mekanizması, Darwin’in dediği gibi doğal seçilimse doğal
seçilimi durdurduk. Doğan bebekleri %95-99 oranında yasatmayı başardığımız
zaman durdurduk. Kendi özgür iradesiyle doğal seçilimi durduran tek tür bizleriz.”
Haklı mı? Attenborough’a göre şu andaki evrim süreci kültürel. Önceki
nesillerden miras kalan bilgileri alıp üzerine inşa ediyoruz. Eğer haklıysa insanın
gezegen hakimiyeti formülünü güncellemek gerekiyor.
Karşıt başparmak+ karmaşık beyin +kültür=teknolojik icatlar.
Muhtemelen insanı Taş Çağı’nın parlayan yıldızı yapan bu üçlemeydi.
Teknoloji yaratma, kullanma ve geliştirme kapasitesi evrimin bıraktığı
noktadan devraldı belki de insanı. Çağımızda hayatta kalabilmek için göz rengi, boy,
algı kapasitesi, inek sütü gibi farklı besin kayraklarını sindirebilmek gibi
özelliklerdense teknolojinin etkisi ve önemi daha büyük.
Genom Dizilimi
Genetik dizilim bir yandan tartışmalı bir konudur. Bebek dogmadan bakılan
dizilimde bir genetik deformasyon görülürse gebeliğe son verme kararı alınabilir.
Başka bir şey daha var. Genetik bilgiler %100 kesin olmayabilir. Daha çok
tahmine dayanan bir yöntemdir. Genom diziliminin de sınırları vardır. Olası
hastalıklar hakkında bilgi alabilirsiniz ama o bireyde o hastalığın ortaya çıkacağı
kesin değildir. Kalp krizi ya da inme gibi hastalıklar tek bir genden dolayı ortaya
çıkmaz. Yaşam şekli ve çevresel faktörler de etki eder.
Kürtaj karşıtlarının ve bazı dini kurumların doğmamış bebekler üzerinde test
yapılmasına karşı savaşmalarının sebebi bu testler sonucunda gebeliğe son verme
kararlarının artacağını öngörmeleridir. Ünlü İskoç anatomist ve cerrah Khan’a göre
ise kişisel genom hakkında bilgi edinmek herkesin hakkıdır “Hükûmet ne cüretle kim
olduğumuzu belirleyen bilgileri edinmemizi sorgulayabilir,” diyor bir blog yazısında.
Doğanın Yöntemi
Bir insanın nasıl özellikler taşıyacağını genler belirler.
Alman zoolog Otto Bütschli 1880’lerde kromozom kavramını ortaya atan ilk
kişiydi ama kromozomların yapısını tam olarak anlamak uzun yıllar aldı. 1955 yılında
3
sitogenetik1 uzmanı joe Hin Tijo insan hücresinde normalde 46 kromozom
bulunduğunu keşfetti.
Tijo’nun buluşu bilim insanlarına neyin normal, neyin anormal olduğunu
belirleme imkânı verdiği için çok değerliydi. Hücreleri mikroskopla inceleyip genetik
anormallikleri belirleyebileceklerdi. İnsanın cinsiyetini belirleyen iki kromozom
vardır. X ve Y kromozomlarının birleşimi bebeğin cinsiyetini belirler.
Kadınlar sadece X kromozomu taşırlar. Erkeklerde iki tür de bulunur (bazı
spermlerde X, bazı spermlerde Y). Bu da demek oluyor ki çocuğun cinsiyetini baba
belirler. Cinsiyet bebeğin anne karnındaki altıncı haftasında belirlenir. Altıncı
haftada, artık bir embriyo olan bebeğin her iki taraftan aldığı kromozomlar
kendilerini göstermeye başlar. Anneden gelen X kromozomun yanına babadan X ya
da Y gelir. X gelirse xx: ile bebek kız, Y gelirse XY ile bebek erkek olur.
Kromozomların belirlediği cinsiyete göre gonad adı verilen organ üreme
organlarına dönüşür; erkeklerde testis, kızlarda yumurtalık olur.
Cinsiyet belirleme işlemi hep kadere bırakılmıştır.
Genetik tarama teknolojisi aslında genetik anormallikleri tespit etmek için
kullanıma çıkmıştı. Artık benzer teknikleri kullanarak bebeğin cinsiyetini belirlemek
de mümkündür
Hangi cinsiyette çocuk sahibi olacağınızı anlamak için kardeşlerinizin ya da
sülalenin çocuklarına bakıyorsanız hiç zahmet etmeyin. Ailenin bu konuda hiçbir
etkisi yoktur. Erkek ya da kız çocuk eğilimi tamamen her çiftin kendi arasındaki
kimyasal ilişki sonucu ortaya çıkar.
Genetik Mühendislik Ürünü Bebekler
Eğer bebeğinizin özelliklerini seçme konusu ilginiz çekiyorsa ve bu
teknolojinin erişilebilir olmaması hayal kırıklığı yarattıysa canınızı sıkmayın.
Durum şu ki; bu hizmet (şu anda) sadece bağışlanan spermlerle hamile kalmak
isteyen anne adaylarının kullanımına açık. Çünkü sperm bankaları kabul için genetik
taramalardan faydalanıyor. Herkesin bu teknolojiden faydalanabilmesinin önünde
siyaset, yasalar ve sosyal kabul gibi engeller bulunuyor.
Belki de tahmin ettiğimizden daha uzun süre beklemeniz gerekecek. Bilim o
noktaya ulaştı ama toplum henüz hazır değil. Ancak bugün faydalanılabilecek bir
seçenek var.
1 Sitogenetik: Kromozomlar üzerinde çalışan bilim dalıdır.
4
New York’taki GenePeeks adlı şirket Matchright denen bir teknoloji geliştirdi.
Bu teknoloji ile varsayımsal iki ebeveynin DNA’sı eşleştirilip bu çiftin genetik
özelliklerini taşıyan sanal bebekler yaratılıyor. Bilimsel algoritmalar ve gelecek nesil
sıralama gereçleri kullanan bu teknolojiyle bir kadının DNA’sı ile katalogdaki
1.000’den fazla sperm donörü karşılaştırılıyor. İşte, sperm bankası kullanmak isteyen
kadınlar bu hizmetten faydalanabiliyor.
Bu testin sonucunda en iyi genetik eşleşme, yani hastalık ihtimali en düşük
eşleşme belirleniyor. Süreç şöyle işliyor: Her insan pek çok gen mutasyonu taşır, yani
herkesin nadir rastlanan çekinik hastalık taşıyan çocuk sahibi olma ihtimali vardır.
Aynı çekinik geni taşıyan iki kişi bir araya geldiğinde %25 ihtimalle hasta bir çocuk
ortaya çıkar. Ebeveynler bir sağlıklı, bir sağlıksız gen taşıdıklarından kendilerinde
hastalık yoktur. Aynı çekinik geni taşıyan DNA ile birleşene kadar hastalık ortaya
çıkmaz.
Tüp bebe kliniklerinin çoğu yaklaşık bir düzine genetik hastalığı tarar, düzenli
sağlık kontrolleri yapar ve aile hikayelerini inceler, Matchright sürecinde ise 500
genetik bozukluğu ihtimali taranır.
Bu hizmet şu anda sadece sperm bankasına başvuran kadınların uyumsuz
genetik birleşim ihtimaline karşı tarama yapmalarına imkân vermektedir.
GenePeeks’e başvuran kadınlar evlerinden laboratuvara tükürük örneği gönderirler.
Dört hafta süren analiz sonucunda FDA tarafından onaylanmış, sağlıklı sperm
eşleşmelerinden oluşan kişisel donör kataloğu gönderilir. Bu teknoloji şu anda bebek
sahibi olmayı planlayan çiftlerin kullanımına hazır olmasa da şirket yakın gelecekte
onlara da hizmet verme niyetini ifade etmiştir.
Şu anda sadece ABD’de hizmet veren şirket internet sitesinden yurtdışından
aramalara da açık olduğunu duyurmuştur.
Doğumdan Sonsuza
Önümüzdeki on yılda çocuk sahibi olmak isteyenlerin önünde muazzam
seçenekler olacak. Ebeveynler bebek daha doğmadan belirli genetik sorunları
çözebilecek ve önceki nesillerden çok farklı bir hayat yaşayacak çocuklar dünyaya
gelecek. Bu çocukların önünde sınırsız bir yaşam süresi olacak. Hastalıksız bir yaşam
sürmeleri mümkün olacak belki de. Bu çocuklar bilimkurgu dünyasında görülen
teknolojilere, belki daha da ötesine erişen insanlar olarak büyüyecekler
Kök hücre teknolojisi, genetik tedaviler ve nano-tıp sayesinde hastalıkları
tedavi etmekle kalmayacak, belki de ömürlerini uzatmayı ve ölümü ortadan
5
kaldırmayı seçebilecekler. Biz de eğer bu imkanlardan faydalanabilecek yaşlarda
olursak nesillerce büyüyen çocukları görebileceğiz.
Belki kulağa gerçekdışı gibi geliyor tüm bunlar. Ama ortaya çıkan bilimsel
gelişmeler ve fütüristlerin öngörüleri kendi yaşam süremizde bu gelişmelere şahit
olacağımızı gösteriyor.
Hoşunuza gitsin gitmesin tasarlanmış bebekler geliyor. Siyasi ve toplumsal
engeller ortadan kalkınca ebeveynler bu imkana kavuşacaklar. Bu seçeneği istiyor
muyuz? Çocuklarımızın saçını, gözünü, yeteneklerini seçmek isteyecek miyiz?
Bu kitabın yazarları eğer seçme şansları olsaydı dış görünüş özelliklerini
seçmekle ilgilenmezlerdi ama kesinlikle çocuğun temiz bir genetik yapıya sahip
olmasını sağlamaya çalışırlardı.
GÜZELLİK HİLELERİ: Barbie, Kertenkele Ya Da Ne Dilerseniz O Olun
Çirkinsiniz. Nereden mi biliyoruz? Çünkü siz öyle söylüyorsunuz. Ya da en
azından aklımızdan böyle düşünceler geçiyor. Tam olarak çirkin kelimesini
kullanmıyor olabilirsiniz. Şöyle diyor olabilirsiniz: Şişmanım ya da sarkık, yorgun,
yaşlı, kırışık gözüküyorum…
Sadece kafalarından geçen düşünceler olsa bile çoğu insan her gün kendi
görünümüne dair acımasız yorumlar yapar.
Bir boy aynasının karşısına geçin. Muhtemelen, beğenmediğiniz (bazen nefret
ettiğiniz) bir ya da birden fazla kusurunuz gözünüze takılır. Ve orada durup bu
kusurları düzeltmek, saklamak ya da değiştirmek için ne yapacağınızı düşünürken
kendinizi eleştirel gözlerle süzmeye devam edersiniz.
Eğer kadınsanız, araştırmalara göre aynada gördüğünüzden memnun olmama
ihtimaliniz erkeklere göre daha yüksek. Ortak kanı vücut algısıyla ilgili bu saplantıdan
medyanın sorumlu olduğu yönünde. Elinize aldığınız her dergide idealize edilmiş,
ulaşılması imkânsız (genellikle Photoshop ile yeniden yaratılmış) bedenler
görürsünüz.
Stanford ve Massachusetts Üniversiteleri tarafından yapılan araştırmalar
üniversite öğrencisi kadınların %70’inin, bir kadın dergisi okuduktan sonra dış
görünüşleriyle ilgili daha kötü hissettiklerini ortaya çıkardı.
2006 yılında Psychology of Men and Masculinity dergisinde yayınlanan bir
araştırmaya göre popüler televizyon programları ve müzik klipleri erkeklerin
kendilerini daha rahatsız hissetmelerine sebep oluyor.
6
İngiltere’deki Sosyal Kuramlar Araştırma Merkezi’nden antropolog Dr. Kate
Fox, vücut algısıyla ilgili yaptığı araştırmaların özetinde on kadından sekizinin
vücutlarından memnun olmadıklarını ve yarıdan fazlasının görünüşleri konusunda
çarpık bir algıya sahip olduklarını söyler.
Erkeklerde bu durum farklı. Onlar, gördüklerinden daha fazla memnun olma
ya da görünüşlerine aldırış etmeme eğilimlerindeler.
1917 yılında fiziksel olarak ideal bir kadın yaklaşık 1.60 boyunda ve 64 kilo
civarındaydı. 1970’lere gelindiğinde modeller ve güzellik kraliçeleri ortalama
kadınlardan %8 daha zayıftılar. 1997 yılında ise bu oran %23’e çıktı. Günümüzde
oran, bazıları daha yüksek olduğunu iddia etse de çok fazla değişmedi.
Kültürel olarak zaten yaygın olan dış görünüşten memnuniyetsizlik ve insanın
daha iyi görünme ihtiyacı, güzelliğin gerçek hayatta avantaj sağladığının da
kanıtlanmasıyla iyice alevlendi
Daniel Hamermesh Beauty Pays [Güzellik için Değer] adlı kitabında güzel
görünen insanların iş hayatları boyunca, nispeten daha az çekici iş arkadaşlarına
kıyasla, ortalama 250.000 dolar daha fazla kazandıklarını söyler. Ayrıca işe devam
etme, terfi alma ve borç için başvurduklarında banka kredisi alma olasılıkları daha
yüksektir. Kulağa saçma geliyor değil mi?
Newsweek dergisinde yayımlanan 2010 tarihli bir araştırmada işe alım
yetkililerinin %57’si kalifiye fakat çekici olmayan adayların istedikleri işi almakta
zorlanacaklarını söylediler, Yöneticilerin yarıdan fazlası, iş arayanlara özgeçmişlerini
yazmaya ve geliştirmeye ayırdıkları vaktin ve paranın aynısını dış görünüşlerini
düzeltmeye de harcamalarını salık verdiler. Çok da uygulanabilir bir öğüt değil.
Ek olarak, araştırmaya katılan yöneticilerin %61’i işyerinde vücutlarını ön
plana çıkarmanın kadınlara avantaj sağladığını söyledi.
Ayrıca dokuz adet karakter özelliğini sıralamaları istenen yöneticilerin, dış
görünümü eğitimin üzerine yerleştirdikleri görüldü. İlk sırada deneyim yer aldı. Onu
güvenilirlik takip etti. Üçüncü sıra? Tahmin ettiğiniz gibi, dış görünüş. Dış görünüş
adayın öğrenim gördüğü okulu bile (dördüncü sırada yer aldı) alt etti.
Bu demek oluyor ki eğer kampusun seksi kızı sizseniz iş bulma konusunda,
giyinmesini bilmeyen bir Harvard mezunundan daha fazla şansınız var. Adil mi? Hiç
de değil. İdeal bir dünyada kalifikasyonlarınız insanların sizi ne kadar seksi ya da
sevimli bulduğundan daha önemlidir.
7
Sevgili okur, nasıl görünürseniz görünün harika olduğunuzu düşünüyoruz. Ne
yazık ki suyun başını tutan tüccarların hepsi bunun farkında değil.
Yine de iyi haberlerimiz var. Aynada gördüğünüz şeyi beğenmiyorsanız, onu
değiştirebilirsiniz. Bilim, teknoloji ve hızla gelişen yeni uygulamalar sağ olsun,
güzellik artırıcı yöntemler durmaksızın çoğalarak art arda kullanımınıza sunuluyor.
Önümüzdeki on yıl içinde daha hızlı, daha kolay ve daha az acı çekerek
güzelleşebileceğiz. Ya da en azından aynada kaşlarınızı çatmanıza sebep olan
bölgeleri hizaya getirmek için yeni araçlarınız olacak.
Amerika’daki Estetik Cerrahi Trendleri
Amerikan Plastik Cerrahi Derneği (ASAPS- American Society for Aesthetic
Plastic Surgery) Amerika’da 2015 yılında yetkili uzmanlar tarafından yaklaşık 13
milyon cerrahi ve cerrahi olmayan estetik işlem gerçekleştirildiğini bildiriyor.
1997-2015 yılları arasında Amerika’da cerrahi ve cerrah olmayan estetik işlem
adetlerinde %680’lik bir artış gerçekleşti. Sadece cerrahi olmayan işlem adetleri
%1369 gibi dev bir artış gösterdi. Cerrahi işlemlerse aynı zamanda %112 arttı.
2015 yılında ASAPS’a göre hem erkekler hem de kadınlar için en çok
uygulanan işlem liposuction yani yağ aldırma oldu. Listelerinde yer alan her iki
cinsiyetin en çok tercih ettiği estetik ameliyat listesi şöyle:
1.Yağ aldırma (Iiposucrton)
2.Meme büyütme
3.Karın germe
4.Gözkapağı ameliyatı
5.Burun ameliyatı
Kadınlar için listelerindeki en popüler estetik ameliyatlar ise:
1.Yağ aldırma
2.Meme büyütme
3.Karın germe
4.Meme dikleştirme
5.Gözkapağı ameliyatı
Kozmesötikler
Makyaj evrim geçiriyor. İlaçla tedavi etmek varken neden çirkin bir şeyin
üzerini boyayalım ki? İlaç sektörü ile kozmetik sektörünü bir araya getirin, işte size
kozmesötikler.
8
Hayır, bu bir şaka değil. Bu yanımızdaki makyaj masasında gelişmekte olan
milyon dolarlık bir endüstri.
Elle dergisi kozmesötikleri “kozmetik ve ilaç arasında gezinen ürünler” olarak
tanımlıyor.
Kozmesotik bir krem sadece nemlendirmez. Üreticileri içeriğindeki aktif
biyoloji sayesinde cilt sağlığına ve görünümüne de iyi geldiğini iddia ediyorlar.
İçeriğindeki bu katkılar tam olarak ilaç değil.
Şekeri ele alalım. Şeker gıdaların içeriğinde yer alır. Tadı güzeldir. İnsanı
canlandırır. Ama kimse şekeri eczanede satmaz.
Kozmesotikler cilt üzerinde aktive oluyorlar ve güzelliği artırıp yaşlanma
belirtilerini engelledikleri düşünülüyor.
Eğer içinde retinol ve peptid bulunduran ürünler kullanıyorsanız kozmesotik
kullanıyorsunuz demektir. Retinol özünde cildi daha sağlıklı ve parlak gösteren A
vitamini barındırır. Fakat yüksek dozlarda toksik etkisi vardır (garip ama gerçek:
kutup ayısı ciğeri yahnisi yemeyin sakın, yüksek oranda retinol içerir. Ama cildinize
iyi gelebilir).
Cilde bölgesel olarak uygulanan peptid ise cilde kalınlık ve yumuşaklık veren
kolajen oluşmasını sağlayabilir. Ciltteki kolajen parçalandığı zaman kırışıklıklar
oluşur. Yani peptid uygulandığında daha genç bir cilde sahip olunacağı düşünülür.
Ancak bazen kozmetik ürünlerde işlevsellikten çok para ön plana çıkar.
Şirketler cildi iyileştirecek, yaşlılığı önleyecek, daha sağlıklı görünmesini ya da
hissedilmesini dolayısıyla daha genç görünmesini sağlayacak aktif bileşikler pesinde
koşarlar.
İğnesiz Botoks
Eğer bu kitap 1990’ların sonunda yazılmış olsaydı tüm ülkeyi kasıp kavuran
yeni kırışıklık karşıtı tedaviden bahsediyor olurdum. Bu tedavinin adı botoks yani
sentezlenmiş nörotoksin. Bu toksin toprakta ve bazı balık ve hayvanların sindirim
sistemlerinde bulunan, doğada var olan bir bakteriden geliyor.
Yüksek dozda alınan botulinum toksin maddesi botulism hayati tehlike arz
eden bir hastalığa (bir tür gıda zehirlenmesi) yol açabilir. Tedavi edilmezse botulism
solunum yetmezliğine (ciğerler çalışmıyor) ve ölüme (tüm organlar çalışmıyor) sebep
olabilir.
9
Botoks kırışıklığı önlemek için şöyle kullanılır: doktorunuz botoksu yüz
kaslarınıza enjekte eder ve onları yaklaşık dört ay boyunca felce uğraştır. Toksitlenen
kaslar rahatlar ve kırışıklıklarınız birkaç ay boyunca yok olur.
Botoks 1990’ların başında ilk defa estetik bir operasyon olarak ortaya
çıktığında muhtemelen kulağa inanılmaz gelmişti: sade intihar eğilimi olan bir
delinin isteyebileceği türden bir tedavi. Ama ne oldu “Süper İnsan Ülkesi”nde
yaşayan sizlerden 4 milyon kişi 2015 yılında bu operasyonu yaptırdı.
Botoks ayrıca migreni olan ve ağır kas ağrısı çeken kişilerde, her ne kadar
sonuçlar net olmasa da ağrı kesici olarak kullanılıyor.
Bazı insanlar iğneden korkar. Siz de korkuyor olabilirsiniz. Harika bir haberim
var. Çok yakın zamanda botoksu hap şeklinde alabileceksiniz. Revance Terapi adlı bir
şirket cilde doğrudan uygulanabilecek, iğnesiz bir botoks üzerinde çalışıyor.
Şu anda test aşamasında ve araştırmacılar kazayağı görünümünün (göz
kenarlarında kırışıklıklar) azaltılması konusunda etkili olduğunu söylüyorlar. Hem de
ölüm gibi isteyemeyen yan etkileri olmadan.
Erkek Kalemi: Erkekler İçin Makyaj?
“Hey Steve, harika gözüküyorsun. Farını mı değiştirdin?” Tamam, bu cümleyi
yakın zamanda hiçbir erkek soyunma odasında duymayacak olabiliriz ama erkek
kozmetik ürünleri de kendi pazarını oluşturmaya başladı.
Time dergisinin 2012 yılındaki araştırmasına göre erkek kozmetik ürünleri
güzellik sektörünün en hızlı büyüyen segmentleri içinde yer aldı.
Erkeklerin kamyon dolusu satın aldığı şey ruj ya da allık değildi. Ama erkekler
cilt bakım ürünleriyle temel olarak kokulu kremler, sabunlar ve losyonlarla gittikçe
daha fazla ilgilenmeye başladılar. “Çift etkili yüz yıkama jeli” beyler?
Mısırlı erkeklerin nemlendirici krem kullandıkları, Romalı erkeklerin kapatıcı
sürdükleri ve XVI. Louis’in sarayındaki erkeklerin pudralanıp peruk taktıklarını
biliyoruz.
1980’lerde new wave grupları kulüplerde erkeklerin göz kalemi-erkek kalemi! –
kullanmalarının yolunu açtı. Karayip Korsanları’ndaki Johnny Deep ve Rolling
Stones gitaristi K. Richards erkeklerin en azından gözlerine sürme çektiklerinde
sorun olmadığını gösterdiler.
Dövmeler
1771 yılında kâşif James Cook Tayland seferini tamamlayarak Yeni Zelanda’ya
döndü. Ve orada “tattaw” adı verilen bir cilt renklendirme yönteminden bahsetti. Bu
10
yöntem Neolitik zamanlardan beri uygulanmakta olmasına rağmen, bu “tattoo”
kelimesinin Avrupa’da ilk kullanımı oldu.
Dövme, vücuda sanatçılar tarafından dişçi matkabına benzeyen bir alet
kullanılarak uygulanır. Matkap temiz bir iğneyi (umarız temizdir) dakikada 10 ila
3.000 kez arasında yukarı aşağı hareket ettirerek vücutta delikler açar.
İğne epiderm adı verilen vücudun üst derisinin içine işler ve dermalın yani
cildin ikinci katmanının yaklaşık bir milimetre altına bir miktar mürekkep bırakır.
Dermal hücreler epiderm hücrelerine göre daha sabittir. Böylece dövmenin
mürekkebi insanın ömrü boyunca sadece çok az bir miktar solarak ve dağılarak
yerinde kalır.
Bir hesaba göre 45 milyon Amerikalının en az bir dövmesi var. FEW Araştırma
Merkezi’nin 2013 yılında yaptığı bir araştırmaya göre Amerikalıların %17’si dövme
yaptırdıklarına pişman olduklarını söylüyorlar ve %11 de sonunda dövmelerini
sildiriyor. Günümüzde dövme silme yeni gelişen bir iş kolu oldu.
Birleşik Devletler’de dövme yaptırmanın maliyeti küçük bir dövme için 45
dolardan başlıyor ve büyük parçalı sanat eserlerinde 150 dolarlara kadar çıkıyor.
Ancak, lazerle dövme sildirmenin seans ücretleri 250 ile 1.000 dolar arasında
değişiyor. Sildirme seansında lazerle mürekkep parçacıkları parçalanıyor ve ortaya
çıkan atık vücudun doğal süreçleriyle zaman içinde dışarı atılıyor.
İnsanlar sevgililerinin veya eşlerinin isimlerini vücutlarına dövme yaptırmak
gibi aptalca işler yaparlar. Belki sizin de kolunuzda “Richard’ı Seviyorum” dövmesi
vardır. Ama bir süre sonra Richard’ın hayatınızın geri kalanını beraber geçirmek
istediğiniz o büyüleyici eş veya sevgili olmadığını, aslında pisliğin teki olduğunu fark
ettiniz diyelim. Eğer devrim niteliğindeki yeni silinebilir dövme mürekkeplerinden
yaptırdıysanız Richard’ı sonsuza kadar, hem de lazerle sildirmeye kıyasla çok daha
acısız, hayatınızdan çıkarabilirsiniz.
Güzelliğin Geleceği
Daha güzel olmanıza yardımcı olmak için yeni ve heyecan verici birçok yöntem
olsa da estetik ve plastik cerrahinin geleceği iki kelimeyle “kök hücre” olarak
tanımlanabilir.
Peki kök hücre nedir? Basitçe ifade etmek gerekirse, her tür hücreye
dönüşebilen tanımlanmamış bir hücredir. Kök hücreler, vücudunuzdaki tüm organ ve
dokuların temelidir. Ve insan vücudunun her yerinde bulunurlar.
11
Özeldirler çünkü kendilerinden ek kök hücreler çoğaltma veya sinir ya da kan
hücreleri gibi özelleşmiş bir hücreye dönüşme yeteneğine sahiptirler. Bu, onları
estetik ve plastik cerrahi de dahil olmak üzere birçok tıbbi tedavide kullanılabilir
olmaları dolayısıyla inanılmaz derecede güçlü kılar.
Bu hücreler laboratuvarda izole edildiğinde, bir doktorun ihtiyaç duyduğu her
şeye dönüşebilir, böylece onları herhangi bir tedavide kullanabilirler.
Bu noktada, siz de kök hücre teknolojilerini kullanarak istediğim buruna sahip
miyim diye soruyor olabilirsiniz. Ya da popoya? Ya da bele? Bana biraz meme kası ve
biraz da pazı tartar mısın? Scarlett Johansson’a benzemek için birinin yüzünü
yeniden şekillendirir misin? Veya vücudu Megan Fox’a benzeyecek mi? Kök
hücrelerle, bütün bunlar tamamen mümkün olabilir.
Kök hücrelerin yağdan çıkarılmasının ve terapilerde kullanım için
arıtılmalarının arkasındaki bilim kabiliyeti artık geliştiriliyor.
Unutmayın, kök hücreler cildimize, kanımıza, kemiklerimize ve bize
görünümümüzü veren herhangi bir hücreye dönüşebilir. Sadece bilim insanlarının
onları kaynağına nasıl güvenli bir şekilde, alacaklarını, yerine oturtacaklarını ve
doğru şekle dönüşmelerini sağlayacaklarını bulmaları gerekiyor.
“Eğer kök hücreyle yüz gerdirmeyi Google’larsanız şu anda 100.000 sonuç
bulursunuz,” diyor Murphy. “Ancak aslında, gerçek bir kök hücreyle yüz gerdirme
yöntemi yok. Gelecekte, bölgeye az miktarda yağ koyarak buruşmuş ve sarkık yüzü
daha yuvarlak, daha iyi dokuya sahip ve daha genç bir görünüme sahip bir cilde
dönüştürebilirsiniz.”
Tıbbın Gelecekteki Sınırları
Pek çok insan 160 yıllık bir geçmişi olan iğne ve şırıngayla enjekte işleminden
özellikle hoşlanmazdı ve bu işleme alternatif olabilecek çok az şey vardı. Şimdiye dek.
Karşınızda Nanopatch: Hemen hemen 0.4 inçlik (1 cm.) aşı yüklü bir parçayı
deriye yapıştıran yaylı bir aplikatördür.
Parça deriye yapıştığında yaklaşık 4.000 çıkıntı deri altına geçiyor ve her bir
çıkıntıda yer alan aşı kana karışıyor. Kısa bir süre sonra Nanopatch deriden çıkarılıp
atılabiliyor.
Nanopatch, iğneyle enjekte edildiğinde işe yaramayan aşıların etkisini de
artırabilecek bir teknoloji. Ayrıca aşıların, standart yöntemlerde ihtiyaç duyulan
soğutma derecelerine gerek olmaksızın canlı kalmasını sağlıyor. Soğutma
sistemlerinin olmadığı ya da yaygın kullanılmadığı bölgelerde de aşıları kullanılabilir
12
kılıyor. Sonuç olarak, Nanopatch geleneksel aşı yöntemlerinin artık işe yaramadığı
Afrika bölgelerinde kullanışlı olabilir.
Nanoteknoloji, nanopartiküller içeren birkaç ilaçla özellikle de kanser
hücrelerini hedef alan türleriyle, tıbbi ilaçlar dünyasına çoktan girdi. Nanoteknoloji
ayrıca doku yenileme, genetik tanı ve kan temizlemede kullanılıyor.
Nanoteknolojinin tıp dünyasında daha büyük bir rolü olduğuna inananlar
mevcut. Kendini LinkedIn profilinde “Genombilim Doktoralı İnek Doktor” olarak
tanıtan tıbbi fütürist Dr. Bertalan Mesko bunlardan biri. Mesko, kanında dolaşıp ilk
tehlike belirtisinde harekete geçecek minik savunma robotlarının gerçek olduğu bir
geleceğin hayalini kuruyor. Örneğin “kalp krizi sırasında oksijen sağlayabilirler” ya
vücudumuzdan bilgi toplayıp hastalık riski oluştuğunda bizi uyarabilirler.
Mesko, “Nasıl çalıştıklarını görmek için bir dizi genomik test yaptırdım,”
dedi. “Bana genetik profilime bakarak gelecek beş-on yıl içinde şu çeşit bir hastalığa
bu çeşit bir yatkınlığım olduğunu söylediler. Ama belki de nanorobotlar bizi ilk
semptom ortaya çıkmadan uyarabilecekler.”
Mesko, The Guide to the Future of Medicine (Tıbbın Geleceğine Bir Bakış)
kitabında, “Bu mikroskobik robotlar akıllı telefonlarımıza ya da dijital kontakt
lenslerimize hastalık vücudumuzda gelişme fırsatı bulamadan uyarılar
gönderebilirler,” diyor.
Mesko kanla taşınan mini robotların kanseri tespit edip tedavi edebildiği bir
geleceği bile öngörüyor.
Fakat Mesko, böyle bir teknolojinin yaygınlaşacağı zaman dilimi konusunda
temkinli. Ticari anlamda en yakın ne zaman uygulanabilir duruma geleceğine
inandığı sorulduğunda, “Nanorobot teknolojisi mi? On yıl yetmez. 15 ila 20 yıl
gerekir. Ben, iyimser bir fütürist olarak bilinirim,” diyor.
Bu tahminin yanlış bir tarafı yok. Ray Kurzweil’in öngörüsüyle eşit bir tahmin.
2014’tin başında Kurzweil Wall Street ]ournal’a verdiği demeçte, “2030’larda
kanımızda bizi sağlıklı kılan, bağışıklık sistemimizi güçlendiren, hatta beynimize
ulaşıp neokorteksimizi [beyinde işitme ve görmeye yarayan bölge] Bulut ortamına
aktaran kan hücresi boyutunda milyonlarca, milyarlarca bilgisayar dolaşacak,”
dedi.
Genomunuzla Yakın ve Samimi Bir Temas
2007 yılında tek bir genomu dizmek neredeyse 10 milyon dolara mal oluyordu.
2017 yılında bu maliyet 1.000 doların altındaydı.
13
Çok yakın bir gelecekte bazı insanların bir DNA örneğini içine 20 dolar
eklenmiş bir zarfla postalayıp birkaç hafta sonra genom haritasını yine postayla
almayı beklemesine şaşırmayalım.
Halihazırda, ilaçların aynı hastalığa sahip bir insanda işe yararken diğerine
hiçbir etki etmeyebileceğini hatta hayatını tehlikeye atan durumlara yol açabileceğini
biliyoruz. Bu, büyük oranda herkesin az da olsa farklı genoma sahip olması
yüzündendir.
Sonuç olarak farklı tip ilacların farklı insanlarda az da olsa farklı etkiler
gösterme ihtimali vardır.
Hipertansiyon gibi oldukça yaygın bir rahatsızlık için bu kadar çeşitli ilacın
varlığının yegâne sebebi budur. Bazı hastalar eski diüretik tedavisine son derece iyi
bir şekilde cevap verirken bazıları hiçbir etkisini görmez. Bazıları beta
bloklayıcılardan faydalanabilirken, bazıları akciğer problemlerine yol açtığını söyler.
Nihayetinde, nispeten iyi anlaşılmış durumların tedavisi bile faydalı bir ilaç
saptanana dek pek çok deneme yanılmayla doludur.
Hastalar bu işleme kendi genetik dizilimlerini getirebilmelidirler. Genom
diziliminiz yapıldıktan sonra doktorlar sizin özel sisteminizin nasıl çalıştığını
modelleme ve hangisinin işe yaradığını ya da hangisinin “yeterince iyi” diyebilecek
kadar vücudunuzda barındığını görmek için sisteme bir avuç ilaç sokmak yerine
yalnızca sizde muhteşem sonuçlar verecek bir ilacı tersine mühendislik ilkesiyle
üretebilirler.
Bahse gireriz ki mahalle eczaneleri yakın zamanda giderek artan bir önem
kazanacak, sonra teknolojiyle içli dışlı olacak, sonra da bir anda lüzumsuzlaşacak.
Tıpkı 15 yıl önce çektiğiniz filmleri tab eden fotoğrafçı gibi.
Wake Forest Baptist Tıp Merkezi Yenileyici Tip Enstitüsü yöneticisi Anthony
Atala, kullanılamayan ya da 2011’deki TED konferanslarında yaptığı tanımla
“merhum” organları yeniden büyütmenin yollarını arıyor.
Çalışamaz duruma gelmiş organdan bir doku örneği aldıktan sonra Atala’nın
ekibi, orijinaliyle aynı işlevi gören bir doku üretmeyi basardı. Bu yeni üretilmiş kalp
hücrelerinin, orijinal hücreler gibi “atabildiğine” dikkat çekti. Atala, ekibinin hastanın
kendi organın dan alınan bir posta pulunun yarısı boyutunda bile olmayan hücrelerin
bir bölümüyle yeni bir mesane üretebildiğinin de altını çiziyor.
14
Atala’ya yalnızca laboratuvar ortamında hastanın organlarını yeniden üretmek
yetmiyor. Mürekkep yerine hücreleri kullanarak organları 3 boyutlu yazıcılarla
üretmek istiyor (3 boyutlu Biyobaskı Teknolojisi: http://superyou.link/3printing).
Bunlardan bazılarını masaüstü bir yazıcıyla da -elbette özel kartuşlar
kullanarak-yapmak mümkünse de Atala, özelleştirilmiş cihazların hastanın yarasını
tarayarak yaralanmadan önceki haline getirmek için o bölgeye direkt hücre püskürten
yazıcıların gerçek olduğu bir gelecek hayal ediyor.
Atala, 2011 TED Konferanslarında “Organ nakli listesindeki hastaların %90’ı
böbrek bekliyor,” dedi. “Yeterli organ bulunamadığı için her gün hastalar hayatını
kaybediyor.”
Çözüm nedir? Hastanın böbreklerinin boyutlarını detaylı bir biçimde
görebilmek için vücudunu katman katman taradıktan sonra yeni bir böbreği gerçek
hücre dokusu kullanarak katman katman yazdırmak. Konuşmasını yaptığı dönemde,
yaklaşık yedi saat içinde prototip bir böbrek -tam işlevsel protez böbrek değil elbetteyazdırabilecek bir makineleri vardı.
2016 yılının başında Atala ve ekibi, kas ve kemik yapısı olan bir kulak
yazdırmayı başardıklarını duyurdu. Fare ve sıçanların derileri altına yerleştirildiğinde
yazdırılmış canlı doku şeklini koruyup gelişti ve kan damarları üretti.
Yalnızca sıfırdan organ üretmiyoruz elbette. Güney Kore’deki araştırmacılar,
“akıllı deri” adını verdikleri bir şey ürettiler. Polidimetilsiloksan (PDNS) adlı
yumuşak maddeye gömülmüş sensörleri bulunan deri, basıncı ölçüp gerildiğinde ya
da baskı uygulandığında gerçek insan derisinin vereceği tepkileri veriyor. Bunlara
sıcak soğuk ya da bir nesnenin ıslak olup olmadığı gibi bilinç düzeyinde farkında
olmadığımız tepkiler dahil.
Köpeğiniz sizi yaladığında ya da protez kolunuzu yanan ocağa
yaklaştırdığınızda bunun farkına varıp bu durumdan kaçınabiliyorsunuz.
Bu yapay deri, teorik olarak el ya da bacak, hatta el bileği ya da ayak bileği gibi
robotik eklemli protez uzuvların üstüne kaplanabildiğinden ampüte bir insandaki
gerçek uzvun kaybı temelli his kaybının bir kısmını geri kazandırılabiliyor. Tahmin
edebileceğiniz gibi en önemli engel, bu sentetik deri yardımıyla toplanan bilgiyi işe
yarar bir biçimde beyne iletmek.
Sentetik deri, hemen canlılık özelliği göstermiyor çünkü hâlâ sensörleri
hastanın beynine bağlamakta sorun yaşanıyor.
15
UCLA’nın mühendislik laboratuvarlarında Aydoğan Özcan geleceğin sensöru
ya da akıllı telefonunuzu güçlü bir duyargaya çevirecek bir dizi eklenti üzerinde
çalışıyor. Akıllı telefonun arka yüzüne takılabilen yuvaları 3 boyutlu yazıcıdan
yazdıran Özcan’ın ekibi, çoğunlukla telefonun yerleşik kamerasından güç alarak
biyometrik etkenleri ölçmek için çeşitli elektronik eklentiler tasarlıyor. Bu sensörler
kan örneğindeki virüsleri, sudaki toksinleri ya da bir parça yiyecekteki bilinen alerjen
madde oranını tespit edip akıllı telefondaki bir uygulamaya iletiyor.
Smithsonian dergisindeki bir makale Özcan’ın tasarımlarını Star Trek’in
efsanevi tricorder2 cihazıyla kıyaslıyor fakat kıyaslama henüz yüzde yüz oranında
değil. Bir kere, Star Trek’teki doktorlar tricoder’ı hastanın önünde, havada sallayıp
teşhisi koyabiliyordu fakat Özcan’ın tasarımı, kullanıcının sensörün ya da kamera
merceğinin üzerine fiziksel bir örnek koymasını gerektiriyor.
Öte yandan, kan örneği enjekte etmeniz gerekse bile ilgili alandaki virüsleri
tespit edebilen bir alet son derece güçlü bir buluş akıllı telefonların internet
bağlantısıyla da birleşince bu tasarım bir tricorder’dan ziyade taşınabilir bir biyolojik
laboratuvar. Bu gerçek yalnızca bir laboratuvarın maliyeti milyonlarca dolar ederken
Özcan’ın tasarımının on dolara mal olduğunu düşündüğünüzde etkileyici hale geliyor.
Kendi Sağlığını Kendin Yarat
Önümüze serilen tüm bu tıbbi teknolojilerle, sonunda evinizin rahatlığından
uzaklaşmadan sağlığınızı tamamen kontrol edebilmenizin mümkün olacağı bir çağa
giriyoruz.
Genomik bilginize sahip olup hipertansiyon ya da tiroit yetmezliği gibi
hastalıklar için hangi ilaçları almanız gerektiğini tayin edebildiğinizi ve bu ilaçları
evdeki 3 boyutlu yazıcınızdan ihtiyacınıza uygun biçimde yazdırdığınızı hayal edin.
Doktorunuzu, yarı yarıya işe yarayan reçetenizi yenilemeye ikna etmek için kendinizi
kliniğe sürüklemenize gerek bile yok. Tüm bilgiler evdeki tarayıcınızdan toplanarak
Bulut’taki-IBM Watson’un neslinden-bir bilgisayara aktarılacak ve ev yapımı
ilaçlarınızda bir hata olup olmadığı kontrol edilecek.
Ya da size narkoz verip içinizi açtıktan sonra sağlıklı, yeni bir böbreği direkt
ilgili bölgeye 3 boyutlu yazdıran bir robot hayal edin. Böylece birinin normalde
sağlıklı olmasına rağmen talihsiz bir trafik kazasında hayatını kaybetmesini
beklemenize gerek kalmayacak.
2 Tricorder: Tarama, veri analizi ve veri kaydı gibi üç işlevi barındıran bir aygıt.
16
Vücudunuzun tamamının 3 boyutlu bir modelini oluşturmak için alacağınız 3
boyutlu yazıcılar artık oldukça ucuz fakat ampüte birinin bacağını ya da kolunu
tarayarak tam ölçüsünü alıp tamamen kişiselleştirilmiş protezini ürettiği bir geleceği
gözümüzde canlandırmak da zor değil. Bütün bunlar, robotik aksamı olan bir protez
uzvu tıbbi bir laboratuvarda üretmekten çok daha ucuza mal olabilir.
Tüm bu “kendin yap” anlayışı sağlığının kontrolünü elinde tutmak isteyen ve
teknolojiyi yakından takip eden yeni nesil için yeni bir kavram değil. Fitbit ya da
Apple Watch gibi giyilebilir teknolojik ürünlerle kalp atışının ya da günde kaç adım
attığının kaydını tutan insanların sayısı her geçen gün artıyor. Erişimi kolay bu
cihazlar ve beslenme, uyku, kilo ya da diğer özel egzersizleri kendi kendine kontrol
etme alışkanlığı sayesinde insanlar bedenen ne kadar formda olduklarının son derece
ayrıntılı bir kaydını oluşturabilirler.
Aslında, beyniniz sürekli bir uyum sağlama halindedir. Belirli bir anda
gerekene uygun yeni iletişim yolları üretir. Hem vücudun hem de bedenin yalnızca
hayatta kalmak için değil her ikisi için de en uygun halde bulunması için kendini
sürekli çevre koşullarına göre ayarlar.
Beyin sürekli kendini optimize eder. Bunu bir arabanın GPS sistemi gibi
düşünün. Gideceğiniz yeri belirlersiniz ama yol boyunca değişiklik gösterecek ufak
tefek pek çok şey vardır.
Rotanızdan sapabilir, dikkat etmediğiniz için bir dönüşü kaçırabilir ya da
manzaralı bir yolu tercih edebilirsiniz. GPS’in belirlenmiş rotasından ne zaman
çıksanız, farkı algılaması bir dakika kadar sürer ve size varış noktasını tarif eden yeni
yönler gösterebileceği yeni değişkenlere uygun başka bir rota belirler. Beyin de
benzer bir şekilde çalışır.
Örneğin, vücut hastalık ya da felç gibi bir durum yüzünden acı çekiyorsa, beyin
vücuttaki değişimleri ve çevreyle olan yeni ilişki biçimini ayarlayabilmek için
devrelerini yeniden düzenler.
Nöroplastisitenin klasik örneği bir uzvunu kaybeden bir insanın, uzuv
vücuttan ayrıldıktan uzun süre sonra olmayan uzvu hissetmeye devam etmesi
şeklinde kendini gösteren bir zihinsel rahatsızlık olan hayalet uzuv sendromu yaşayan
hastalarda görülür.
Hayalet uzuv olarak bilinen tuhaf olgu, kolu olmayan hastalarda görülür.
Yüzlerine dokunulduğunda, olmayan uzuvda ağrı hissetmeleri şeklinde gerçekleşir.
17
Yüzdeki dokunuşu hissedebilirler fakat ne zaman bu bölgede bir his duyumsasalar
olmayan uzuvda da aynı acıyı hissederler.
Anlaşılan o ki, yüzdeki bir dokunuşu algılayan beyin bölümü, olmayan
uzuvdaki dokunuşu algılayan bölümle yan yanadır. Uzuv alındığında, bu iki bölge
birbirine geçmiştir. Olmayan uzva bağlı bölge, duyusal girdilere aç hale gelir. Böylece,
ihtiyacını karşılayabilmek için komşu bölgeyi istila etmek suretiyle kendini yeniden
şekillendirir. Başka çocukların oyuncaklarını isteyen çocuklar gibi.
İNSANLARIN İKİ BEYNİ VARDIR
Bağırsak, insanın sindirim sisteminde vücudun yiyecekleri sindirmesini,
işleyip atık hale getirmesini ve bu atığı ayırarak arka uçtan çıkarmasının sağlayan
organdır.
Son yıllarda, uzmanlar bağırsağın bağımsız çalıştığını öğrendi. Kafatası
içindeki beyin tarafından kontrol edilmeyen tek organ midedir. Bu da bir beyin
hücresi ağıyla bağlı olduğunu gösterir. Bu ağ 400 ila 600 milyon nörondan meydana
gelir.
Bu sebeple, bağırsak ”ikinci beyin” ya da “bağırsak beyin” olarak adlandırılır.
Bu durum, yepyeni bir araştırma alanı olan nörogastroenterolojiyi ortaya
çıkarmıştır.
Bağırsak beyin, üzüntü, stres gibi hisleri kontrol eden kafatasındaki beyne
sinyaller gönderir ve bu da düşünme sürecini etkiler. Mutlu hissettiren kimyasal
haberci serotonini her iki beyin de üretir. Bir de bunu sindirin: Vücuttaki serotoninin
%95’i mide tarafından üretilir.
Başka bir deyişle, düzenli yaşamak-sağlıklı bir dışkılama alışkanlığı edinmekolumlu bir ruh hali için en önemli şarttır.
Kimisi NANOBOT Diyor, Kimisi NANIT
Günün birinde kanımızda dolaşacak minik robotlara farklı isimler verilmekte.
Nanobot, nano-düzeyde hizmet veren her çeşit küçük robota verilen genel
addır.
Nanosit nano-boyutta hücre demektir çünkü “-sit” Latince hücre anlamına
gelir. Nanit, doğruya en yakın terim olabilir.
Kurzweil WorldPost röportajında “Evrim zaman içinde daha karmaşık, daha
akıllı, daha yaratıcı ve sevilme gibi daha yüksek duyguları ifa edebilen bir hal alan
modeller ve yapılar yaratıyor,” diye belirtti.
18
“Tanrı’nın sınırsızlığı gibi bir yöne doğru ilerliyoruz.”
“Evrimleştikçe Tanrı’ya yaklaşıyoruz. Evrim manevi bir süreçtir. Dünyada
güzellik, sevgi, yaratıcılık ve zekâ var. Hepsi neokorteks kaynaklı. Beynin
neokorteksini geliştirerek daha Tanrısal bir hal alacağız.”
Elbette burada aşılması gereken bazı engeller var. Teknolojik olarak 20 yıllık
bir zaman dilimi nanitleri geliştirmek için yeterli olabilir. Fakat bir bilgenin de dikkat
çektiği gibi, tıbbi beyin geliştirici nano aletler FDA onayından geçmek zorunda. Yani
bunun için birkaç on yıldan fazlası gerekebilir.
Bir diğer konu, nanitlerin vücudumuz tarafından reddedilmeyecek bir
maddeden yapılmasının gerektiği. Bizi Bulut’a bağlayan kanımızda dolaşan minik
nano-metal parçaların biyolojik yapımızla tepkimeye girmeyen bir biçimde uyumlu
olması gerekir. Bağışıklık sisteminizin onları kapı dışarı etmeye çalışmasını
istemezsiniz.
Kendi dokularımızdan ya da kendi kök hücrelerimizden, zararlı etkileri saf dışı
bırakılmış virüsler üretmek bu soruna bir çözüm olabilir.
Yapay Zekâ
2014’te BBC ile yaptığım bir röportajda Reading Üniversitesi sibernetik
profesörü Kevin Warwick “Yapay zekâ alanında Turing Testi’nden daha tartışmalı
ve daha çok iz bırakan başka bir kilometre taşı yoktur,” dedi.
Turing 2000 yılına gelene kadar bir bilgisayarın insanları %30 oranında
gerçek olduğuna ikna edebilme kabiliyetine sahip olacağını öngördü. Geliştirdiği ünlü
Turing Testi bir makinenin insan zekasını alt edebilme ya da ona erişebilme yetisini
değerlendiriyordu.
Test sırasında bir jüri, bir insanla, bir makine ya da diğer bir insanın
konuşmalarını değerlendiriyordu. Sohbet, makinenin konuşma yetisine sahip
olmasına gerek kalmaması için bilgisayar klavyesiyle yazışarak gerçekleştiriliyordu.
2014 yılının haziran ayında Londra Kraliyet Cemiyeti’nde gerçekleşen senaryo
buydu. Her birinde bir bilgisayar olan bir grup insan bir odada oturuyordu.
Katılımcılar, birbirleriyle ya da odada bulunmayan başkalarıyla yazışarak sürdürülen
bir sohbet halindeydi. Başka bir deyişle, bir insanla mı ya da konuşmaları taklit eden
insanlarla iletişim kurmaya ayarlanmış bir bilgisayar programı olan “sohbet boyu”yla
mı konuştuklarını bilmiyorlardı. Bir jüri grubu, kişinin bir insanla mı yoksa bir
makineyle mi konuştuğunu çözebilmek için sohbeti değerlendiriyordu.
19
Sonuç: jürinin %33’ü 13 yaşında Eugene Goostman adlı Ukraynalı bir çocuk
taklidi yapan bir bilgisayar tarafından yanıltıldı. Eugene Goostman, Rusya’nın St.
Pertersburg şehrindeki üç yazılımcı tarafından tasarlandı ve efsanevi Turing Testini
geçen ilk makine oldu. Bu, yapay zekâ alanında bir dönüm noktasıydı. Dürüst olmak
gerekirse “Eugene” gerçek bir bilince ve bağımsız düşünce yetisine sahip değildi. Bu
başarı, yalnızca, algoritmalarının, ekranın diğer tarafındaki insanları yanıltacak kadar
ikna edici olduğunu gösteriyordu. Muhtemelen Eugene’in bozuk İngilizcesi de
eksiklikleri kapatmaya yardımcı oldu.
SÜPER BİZ?
İşte Karşınızda Güçlü Yapay Zekayla Donanmış Sanal Yardımcılar
Yapay zekaya sahip olmak ilk adımdır. Günümüzde pek çok alanda ulaşılabilir
bir durumdadır. Örneğin finansal pazarları yönetir. Arama motorları yapay zekâyı
kullanır. Güvenlik kameralarında göründüğünüzde sizi izler. Aslında, günlük
hayatımızda yapay zekalı bir makineyle birden çok kez etkileşimde bulunmuş olabilir
fakat bunun farkında olmayabilirsiniz. Google Android cep telefonundaki akıllı
“Google Now” uygulaması, Apple iPone’daki Siri ya da tüzel kişiler gibi davranan
sanal yardımcılar gibi araçlar, gerçek insan olmadıklarını söylemek kolay olsa da
bunlardan bazılarıdır. (iPhone’daki Siri’ye, “Domuzlar ne zaman uçacak?” diye
sormayı denedim ve “Çıkmaz ayın son çarşambası,” cevabını aldım.)
Fakat güçlü yapay zekanın gelmesi birkaç on yıl uzağımızda. Bir ölçüye göre,
bu gerçekleştiğinde teknolojinin tekilleştiği noktaya, makinenin yeteneklerinin
işlevsel anlamda insana eşit olduğu noktaya varacağız.
Bu noktada süper zeki makineler kendilerini tasarlamaya başlayacak ve biz
insanlar emekliye ayrılıp plajlarda mai tai kokteyllerimizi yudumlayacağız.
Bilim düşünürlerinin 2045 yılı civarında gerçekleşeceğine inandığı bu zekâ
patlaması, bildiğimiz dünyayı tümden değiştirecek. 2045 yılından sonra ne olacağını
gerçekten tahmin edemiyoruz. Bunun sebebi, insan zekamızın tahmin edemeyeceği,
sırrına erişemeyeceği olayların gerçekleşmeye başladığı noktanın teknolojik tekillik
olması.
Cyborg Teknolojisi ile Daha İyi bir SEN
Cyborg antropoloğu Amber Case, insanların Cyborg’laşma sürecinin gezegen
üstünde ilk ortaya çıkışımızla birlikte başladığını anlatır. “Mağara insanlarının ateşi
vardı. Yemeğimizi pişirdiğimiz anda sindirim sürecinin bir kısmını vücudumuzun
20
dışına çıkarmış olduk. Daha önce içimizde gelişen bir süreci dışa taşıdık. Ateşe
bağımlı hale geldik. Eti kesmek için dişimiz yerine bıçak kullanmaya başladık.
Evlere, çiviye ve çekice bağımlı olduktan sonra da bu ihtiyaçlar etrafında
toplumları kurduk.”
Bu süreç günümüzde de devam ediyor ve dışardan aldığımız yardımlar
geliştikçe daha da ilerleyecek. Case’e göre ilerlemenin devam ettiğini fark etmiyoruz
bile.
“Herhangi bir şey, çamaşır makinesi mesela, hayatımızın bir parçası
olduktan sonra eriyip gidiyor sanki. Günlük hayatın bir parçası oluyor. Bir gün
bozulursa farkına varıyoruz. Teknoloji için de aynısı geçerli,” diyor Case. “Otobüs
beklerken, bir sigara yakınca telefonu elimize alıveriyoruz. Hayatın ufak anlarında,
etrafa bakınırken, komşuyla konuşurken o telefona bakılıyor. Yatağa akıllı telefonla
gidiyoruz, onunla uyanıp haberlere bakıyoruz.”
Kısacası gelecekte cyborg’a dönüşürmüyüm acaba diye endişelenmeye gerek
yok… zaten hepimiz cyborg’uz. Teknolojiden uzak yaşayan bir Amish bile, kullandığı
gaz lambasıyla cyborg sayılır. İlla Terminator filmindeki Arnold Schwarzenegger gibi
görünmeye gerek yok.
Cyborg musun? Yoksa Sadece Biyonik mi?
Çok da uçmadan önce filmi biraz geri alalım. “Cyborg” terimi “sibernetik
organizmanın” kısaltması olarak ilk 1960 yılında Manfred E. Clynes Nathan S. Kline
tarafından dünya dışı atmosferde hayatta kalmak için vücudu geliştirilen insanlar için
kullanıldı. O yıl New York Times’da yayımlanan makalede cyborg terimini şöyle
tanımladılar: “Normal çevremiz dışında bir ortamda yaşayan vücudun ilaç ve bazı
düzenleyici aygıtlarla geliştirildiği insan-makine sistemi.”
Bu tanım yıllar içinde değişti elbette. Bizim için cyborg, teknoloji ile
entegrasyon sayesinde yeteneklerini genişleten organizma anlamına geliyor.
Kaybedilen bir organın işlevini protezle yerine koymakla aynı şey değil yani bizim
için.
Bu tanıma göre, kaybedilen bacağın yerine protez bacak takılması cyborg
tanımına girmiyor örneğin. Böyle bir durum biyonik sınıfına alınabilir. Ama protez
bacak koşma hızını artırmak, özel sensörlerle manyetik, radyasyon ya da işeyen bir
kopeği algılamak için kullanılırsa cyborg sınıfına girer.
21
Ne yazık ki “cyborg” ve “biyonik” terimleri Hollywood ve tüvit ceketli, pipo
içen kuzeni edebiyat dünyası tarafından birbirleri yerine kullanılabiliyor.
CYBORG MU, BİYONİK Mİ: KONTROL
Biyonik ve cyborg kavramları kafa karıştırıcı olabileceği için sizlere bir kontrol
listesi hazırladık:
Bunlara sahip olanlar biyoniktir:
• Kesilen bacak yerine, eskisi gibi durmayı ve yürümeyi sağlayan takma bacak
• El ya da kol işlevini yerine getirecek takma el ya da kol
• Normal kalp gibi kan pompalayacak yapay kalp
• Eskisi gibi görme sağlayan yapay göz
• Eskisi gibi duyma sağlayan yapay kulak
Bunlara sahip olanlar cyborg’dur:
• Yerden 10 metre sıçramayı sağlayan ya da koşma hızını artıran takma bacak
• Ekstra hızlı ya da çevik takma el ya da kol
• Akıllı telefonla kontrol edilebilen yapay kalp
• Normal spektrum dışında kızılötesi, morötesi renkleri görebilen yapay göz
• Normalden düşük sesleri duymayı, daha uzak mesafeleri dinlemeyi ya da
standart 20-20.000 Hz dışında sesleri algılamayı sağlayan yapay kulak vb.
Otomatik Düzeltmenin Gazabı
Akla ilk gelen cyborg kavramına bizi, en çok yaklaştıran cihaz Google Glass
oldu. Gözlük gibi yüze takılan sesle kontrol edilen bu cihazın kullanıcıları kimseye
fark ettirmeden bazı bilgileri edinebilir, baktıkları yerin videosunu çekebilir.
İnsanların böyle bir teknolojiyi kullanmaya henüz hazır olmadıklarını
söylemek de çok yanlış olmayacaktır. Google Glass sinemalarda, spor salonlarının
soyunma odalarında, barlarda ve pek çok yerde yasak şu anda. Neden? Çünkü kayıt
özelliği hem mahremiyet hem telif hakları ihlali için kullanılabilirdi. Bir de üstüneGoogle Glass takanların tam bir inek gibi görünmesi gerçeği eklenince başarısızlık
kaçınılmaz oldu. Google, Glass projesini 2015 yılında rafa kaldırdı (Google Glass
hikayesi için: http://supcryou.li.1 kenglass). Tabii bu durum projenin öldüğü
anlamına gelmiyor.
22
Bir de sanal gerçeklik gözlükleri var bahsetmemiz gereken. Bu gözlüklerle
gerçekte var olmayan yerlere gitmek bile mümkün.
Sanal gerçeklik gözlükleri kamera ile birleşince gerçek hayatta daha fazla
kullanım alanı bulabilir. Gözlüğü takanlar bilinmeyen ya da tehlikeli ortamlarda
önlerini daha iyi görerek ilerleyebilirler. Layar gibi akıllı telefon uygulamaları
yıllardır artırılmış gerçeklik özelliğine sahip olsalar da sundukları deneyim elbette
başa takılan sanal gerçeklik gözlüğü kadar gelişkin değildi.
Siyasetin ve Dinin Geleceğe Tepkisi
Hristiyanlık
Yeni Ahit vücut modifikasyonu konusunda Eski Ahit kadar katı değildir. Çok
sık alıntı yapılan ayetler “1. Korintliler” 6:19-20 şöyle der: “Ne? Bedeninizin,
Tanrı’dan aldığınız ve içinizdeki Kutsal Ruh’un tapınağı olduğunu bilmiyor musunuz?
Kendinize ait değilsiniz. Bir bedel karşılığı satın alındınız; onun için Tanrı’yı O’na ait
olan bedeninizde ve ruhunuzda yüceltin.”
Başka deyişle, dövmeler ve skarlar ölümcül günah değildir, bu
modifikasyonları yapmanın nedenini iyi düşünmek gerekir. Sadece canımız istediği
için dövme yaptırmak? Sadece bu yüzden cehennem bileti kesilmez. Ailenizi
kızdırmak için dövme yaptırmak? İşte cehenneme birinci sınıf bileti kazanmanın yolu
(Çünkü Beşinci Emir çocukların anne babaya saygı duyması gerektiğini söyler).
İslam
İslam dini de vücut modifikasyonunu Yaradan’ın iradesine hakaret sayar “Nisa
Suresi” 119-121. Ayetlerde Şeytan şöyle der:
“Onları doğru yoldan saptıracağım, olmaz isteklere sürükleyeceğim, putlara
hayvanlar adatacağım da onların kulaklarını yarmalarını, Allah’ın yarattığını
bozmalarını emredeceğim. Allah’ı bırakıp Şeytan’ı dost edinen, apaçık bir zarara
düşmüş, ziyana uğramıştır.”
Dövme, Allah’ın yarattığını bozmak anlamına geldiği için karşı çıkanlar olduğu
gibi, dövme mürekkebi derinin altına islendiği için deri suyla temas edebildiğinden
abdest almaya engel olmadığını söyleyenler de vardır. Kaba bir bakışla Şii mezhebi
dövmeye daha sıcak bakarken, Sünniler yasaklama eğilimindedir.
İbrani geleneğinden gelen İslam dininde sünnet zorunlu değildir. Kadın
sünneti daha çok İslam dini ile ilişkilendirilse de böyle bir zorunluluk yoktur.
23
Genetik Mühendislik
CRISPR-Cas9 teknolojisi DNA’nın düzeltilmesine imkân veriyor. Bu teknoloji,
aileden gelen Parkinson, Alzheimer gibi hastalıkların silinmesine olanak
sağlayacaktır.
Ama Kurzweil’ın teknolojik gelişme hızı öngörüsüne göre 2030 yılında insanlık
bu aşamaya gelecek.
Tabii ki yasal engellerle karşılaşılmadığını varsayarsak. Bu satırlar yazılırken
22 Avrupa ülkesinden 15’i genetik modifikasyonu yasaklamıştı. ABD’de bu konuda
alınmış bir karar olmasa da durum her an değişebilir. Genetik mühendisliği yasal
yollarla engellemenin kaçınılmaz bir sonucu, insanlar bu tedavilerin mümkün olduğu
yerlere gideceği için, tıp turizminin artması olacaktır.
“Burada izin verilmezse herkes başka ülkeye gider,” diye vurguluyor Istvan.
“Tıpkı böbrek naklinin daha ucuz olduğu yerlere gitmek gibi.
Ebeveynler bebeklerinin genetiğini düzeltebilecekleri ülkelere gidecekler
kesinlikle. Bu konuda tartışmalar başladı bile. Bu işe para yatırılacak.”
Vatikan 2008 yılında biyoetik konusuna değinen bir belge yayımladı. Bu
belgede Roma Katolik kilisesinin yeni üreme teknolojileriyle ilgili görüşleri yer
alıyordu. Vatikan bu belgeyle suni döllenme ve genetik mühendislik uygulamalarına
karşı olduğunu belirtip tüm Katoliklerin aynı tepkiyi vermesini istemiştir.
Klonlama
Genetik mühendislik DNA düzenlemesiyle kalıtımsal hastalıklara çare
olabileceği için kabul görmesi daha kolaydır. Oysa klonlama hem kavramsal hem
ahlaki düzeyde daha sorunlu bir alandır.
Klonlamayla ciddi hastalıkların önlenebileceği genetik tedaviler mümkün
olabilir. Ama bu teknoloji, elde edilen genetik malzemenin araştırmacılar ve
hükûmetler tarafından etik dışı alanlarda kullanılabileceği korkusunu da
doğurmuştur. Orphan Black dizisi bu tür korkuları işler.
Dizide klonlama etiği, tahmin edilemeyen sağlık sorunları, dini zorlamalar ve
bireysel kimlik gibi konulara değinilir.
ABD’de siyasi yelpazenin her iki kanadındaki siyasetçiler klonlamanın geleceği
hakkında endişeliler. Cumhuriyetçi Parti 2012 yılında yayınlanan bildiride şöyle dedi:
“İnsan klonlanmasının, embriyo üretiminin ve embriyo deneylerinin yasaklanmasını
talep ediyoruz.”
24
Barack Obama ise 2009 yılında yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullanmıştı: “…
hükûmetimiz insan klonlanmasına kapı açılmamasını garanti altına alacaktır. Çok
tehlikeli, son derece yanlış, toplumumuzda, hatta hiçbir toplumda yeri olmayan bir
şey olduğunu düşünüyoruz.”.
İnsan klonlanmasını yasaklama konusu Birleşik Devletler Temsilciler
Meclisi’nde en az dört defa görüşüldü. Şu aşmaya kadar herhangi bir sonuç
alınamadı.
Dünya dinlerinin klonlamaya bakışları, tahmin edilebileceği gibi karışıktır:
• Hristiyanlık: Roma Katolik kilisesi klonlamaya katı bir şekilde karşıdır.
Protestanlar ise tedavi amaçlı klonlamayı teşvik ederler. 2008 yılında yayımlanan
Genetik ve İnanç adlı Luteriyen belgede şöyle denilmiştir: “Bireyleri, kurumları
ve örgütleri tedavi amaçlı kök hücre deneylerini ve gerekirse klonlamayı
desteklemeye çağırıyoruz.”
• Hinduizm: Hinduizm inancında açıkça belirtilmese de temel inanç kuralları insan
klonlamayı hoş karşılamaz. Fakat Hindistan’da klonlama karşıtı herhangi bir yasa
yoktur.
• İslam: İslam dininin bakışı net değildir. “Zariyat Suresi”nin 49. ayetinde her
şeyin çift halinde yaratıldığı söylenir. Klonlama tek bir cinsiyetten yapıldığı için
İslam açısından kabulü mümkün değildir. Ancak tedavi amaçlı olarak organların
klonlanmasının sorun olmayacağı söylenebilir.
• Musevilik: Musevilik doğru koşullarda yapıldığı takdirde klonlamaya karşı
çıkmaz.
Ölümü Ortadan Kaldırmanın Yolları
Ortalama yaşam süresi ilk insanların ağaçlardan indiği ilk günden bu yana
sürekli artmaktadır. Teknoloji de yaşam süresinin artmasına yardım ettiği için
teknoloji ve yaşam süresi grafikleri beraber artarak ilerliyor.
30 bin yıl önce yaşayan insanların yaşlı-genç oranları daha erken dönem
popülasyonların beş katına ulaşıyordu. Tarihte ilk defa üç neslin bir arada yaşadığı
tespit edildi. İnsanlar torunlarını görecek ömür süresine o dönemde ulaşmışlardı. Bu
keşfe “büyük ebeveynlerin evrimi” adı verildi.
25
İnsan ömründeki bu ani artışın önceki nesillerden bilgi aktarımı sonucu
gerçekleştiği düşünülüyor. Zaman içinde eski hayatta kalmak için gerekli aletleri genç
nesillere aktarıldılar.
Genç nesiller devraldıkları bilgiyi daha da geliştirerek kullanmaya başladılar.
Sonunda aile bireyleri üç neslin bir arada yaşayacağı kadar hayatta kalmayı başardı.
Caspari ve Lee 2006 yılında yaptıkları araştırma sonunda yaşam süresinin
modern insanın Avrupa’ya gelerek sahip olduğu bilgileri aktarmasıyla uzadığı ortaya
çıktı.
Romalıların ortalama ömrü 25-30 yıldı. Enfeksiyon hastalıkları, savaş ve
kazalarda oluşan yaraların enfeksiyon kapması en yaygın ölüm sebepleriydi. Çocuk
ölüm oranlan da yüksekti. Ama doğumda ölmeyen, ölümcül hastalığa yakalanmayan
ve yaralanmayan Romalılar 60- 70 yaşına kadar yaşıyordu.
1500-1800 yılları arasında ortalama yaşam süresi 30-40 yıla uzadı. 1800’lerin
ortasında Sanayi Devrimi sayesinde yaşam süresi oranları ikiye katlandı. Üretim
yöntemlerindeki buluşlar sayesinde sağlık hizmetleri gelişti, kanalizasyon sistemi,
temiz su erişimi ve daha iyi beslenme koşulları sağlandı. Buhar motoruyla ulaşım
imkanları da gelişince kıtalar arası bilgi akışı hızlandı.
Ortalama yaşam süresi son birkaç yüzyılda, 1800 yılından 2012 yılına kadar
aşamalı olarak uzadı. 1918-1919 yıllarında grip salgını ve 1. Dünya Savaşı nedeniyle
kısa süreli bir düşüş yaşandı.
Süper Yaşlılar
Yaşı 100’e ulaşan insanlara asırlık denir, bugün eskiye göre çok daha fazla
asırlık çınar görüyoruz dünyada. 2014 yılında her 5.000 kişiden biri 100 yaşını
geçiyordu ve bu oran giderek artıyor.
Şimdi de tahminlere bakalım.
Time dergisi 2010 yılında yaptığı haberde 2050 yılına geldiğimizde 800 bin
Amerikalının ömrünün ikinci asrını görebileceğini aktardı.
National Geographic dergisinin 2013 yılında çıkan uzun ömür sayısının
kapağında bir bebek resmi vardı, başlıkta, “Bu bebek 120 yaşına kadar yaşayacak,”
deniyordu. Eğer bu tahmin gerçekleşirse 2133 yılına geldiğimizde Birleşik
Devletler’de en az dört milyon kişi süper asırlık yaşayacak demektir.
Dünyaca ünlü uzun ömür uzmanı gerontolog Aubrey de Grey 2030 yılında
dünya üzerinde üç milyon asırlık yaşayacağını söylüyor, Giderek hızlanan teknolojik
26
gelişmelere bakarsak bu tahminlerinde haklı çıkma ihtimali var. Ama herkes onunla
aynı fikirde değil. Uzun ömür konusunda kat edeceğimiz mesafe kalp hastalıkları,
kanser ve diğer ölümcül hastalıkların tedavisine bağlı. Kök hücre araştırmaları,
genetik tedaviler, organ rejenerasyonu ve nanoteknoloji bu trendin hızını
belirleyecek.
Asırlıklarla ilgili yürütülen en büyük araştırma olan New England Asırlık
Araştırması’nda uzun yaşamanın %20-30 arasında genlere bağlı olduğu görüldü. Geri
kalan %70-80 ise sağlıklı kalmak için neler yaptığımıza bağlı.
Uzun ömür biliminin çalışma alanlarından biri de genetiktir. Bilim insanları
genetik mühendislik alanında üst düzey gelişme kaydeder ve gen tedavisini kitlelerin
kullanımına sunabilirse, özellikle kısa ömürlü ailelerden gelen bireyler için, uzun
ömür bulmacasının önemli bir bölümü çözülmüş olacaktır.
Siz de uzun ömür genlerinizin ne durumda olduğunu merak ediyorsanız
ebeveynlerinizin, büyük ebeveynlerinizin, dayı teyze ve halanızın yaşlarına bakın. Bu
şekilde genetik programınız hakkında fikir edinebilirsiniz.
Bir araştırmaya göre, ebeveynlerin yaşam süresi bu konuda bir noktaya kadar
belirleyicidir. Ama minimal bir etkisi vardır ve yaşam süresi hakkında kesin sonuç
vermez. Yasam tarzı ile değerlendirilmelidir. Ailede görülen hastalıklar bu konuda
daha net veriler sunabilir. Ama hiçbir faktör tek başına anlamlı değildir. İkizlerle
yapılan araştırmalar genetiğin %20-30 belirleyici olduğunu gösterir.
Eğer genler uzun yaşam denkleminin %20-30’unu belirliyorsa geri kalan %70-
80 nasıl belirleniyor? Basit. Günlük hayattaki davranışlarla.
Yaşam tarzınız ömrünüzün süresini büyük oranda etkiler. Yapacağınız belli
başlı seçimler uzun yaşama şansınızı artıracaktır. Aslında kolay görünüyor: sağlıklı
beslenme ve düzenli fiziksel aktivite. Bugün sağlık çalışanlarının çoğu zaten bunları
öneriyor (ve bizler de pek uygulamıyoruz).
Uzun ömür araştırmalarının da desteklediği GENEL GEÇER KURALLARI
sıralayalım, birkaç tanesi sizi şaşırtabilir:
• Her şeyden az az ye
• Besin değerlerine dikkat et, daha az et, daha çok baklagil ye
• Obeziteden kaçın
• Bir amacın olsun
• Seni destekleyen bir toplum içinde yaşa
27
• Evli kal
• Ölçüye dikkat ederek şarap iç
• Aktif ol
• Stres yönetimini sağla
• Sigara içme, uyuşturucu ve alkolden uzak dur.
Kalori Kısıtlama Diyetinde…
Kalori kısıtlama sitesinin kurucusu olan Joe Cordell, 2012 yılında 51
yaşındayken The Oprah Winfrey Show’a konuk olmuştu. O zamanlar 20 yaşındaki bir
sporcunun vücuduna sahip olduğu söyleniyordu. O, kalori kısıtlamanın ana fikrinin
“kalori başına en yüksek besin değeri” almak olduğunu söyledi. Kahvaltıda besin
değeri çok yüksek olan elma kabuğu, tartarak eklediği ceviz ve orman meyveleri
karışımını yiyen Cordell, öğlen ve akşam yemeklerinde de dev kaselerde salata
tüketiyor.
Ancak son dönemlerde yapılan bazı araştırmalar kalori kısıtlamanın yaşam
süresini uzatmada sanıldığı kadar etkili olmadığını ortaya koyuyor.
Time dergisi 20l2 yılında “Daha Uzun Yaşamak mı İstiyorsun? Kalori
Kısıtlama Diyetinden Vazgeç” başlıklı bir makale yayınladı. Makalede makak
maymunları üzerinde uygulanan iki kalori kısıtlama deneyinin çelişkili sonuçlarından
bahsediliyordu.
Wisconsin Ulusal Primat Araştırma Merkezi (WNPRC-Wisconsin National
Primate Research Center), 2009 yılında 20 yıldır yürütülen araştırmanın sonuçlarını
yayımladı. Rapora göre kalori kısıtlaması uygulanan maymunlarda diyabet, kanser,
kalp ve beyin hastalıkları görülme oranı azalıyordu. Kalorisi kısıtlanan maymunların
yaşlanma nedeniyle ölüm oranı da diğerlerinden düşüktü.
Her şey kulağa hoş geliyor. Ama Ulusal Yaşlanma Enstitüsü [NIA-National
Institute of Aging] üç yıl bu sonuçlarla çelişen bir rapor yayımladı. WNPRC
araştırmasına benzer yöntemlerle yürütülen 25 yıllık araştırma sonucuna göre
genetik ve beslenme içeriği, alınan kalori miktarından daha önemliydi.
Kalori kısıtlamak istemiyorsanız, şarap içmeyi deneyebilirsiniz. Ama ömre
ömür katacak faydayı almak için çok fazla şarap içmek gerekir!
Kırmızı şarabın faydası üzüm kabuğunda bulunan resveratrol maddesinden
gelir. Beyaz şarap ve diğer içkileri tercih edecekler sizin için üzgünüz, sizin içkinizde
28
resveratrol bulunmuyor. Ama bu madde yer fıstığı, bitter çikolata, yabanmersini ve
tahmin edebileceğiniz gibi kırmızı/siyah üzüm gibi başka besinlerde de bulunur.
Uzun Ömür Araştırmaları
Yaşlanmanın tek bir nedeni olmadığı için uzun ömür alanındaki araştırmalar
karmaşıktır. Harvard Tıp Fakültesinden Dr. David Sinclair şöyle diyor: “Bedenlerimiz
gençken daha iyi çalışır, diyet ve egzersiz yaptığımızda da. Yaşlanıp hareketimiz
azaldığında genetik yolları tersine çalışır ve bedeni koruma yeteneği azalır.”
Ömrü uzatma konusunda araştırmalar yapan bilim insanı Aubrey de Grey,
genelde şunu önerebilirim demekte: “Vücudunuza dikkat edin, herkesin farklı
olduğunu unutmayın, vücudunuz size neye ihtiyacı olduğunu söyler, ona kulak verin.”
De Grey sonsuza kadar yasayacağına inanıyor ama her ihtimale karşı tedbir
olarak noroprezervasyon denen özel bir kriyonik (dondurma) türüne yatırım yapmış.
Bu işlemde ölen kişinin başı vücudundan ayrılıyor, yüz ve beyin dondurularak
korunuyor. Yıllar sonra tekrar çözülen baş, başka bir bedene takılıyor.
Kriyonik: Öldüğümde Beni Dondur ki Hayatım Sonsuz Olsun
Aslında “dondurma” dememek lazım. Burada kullanılması gereken doğru
terim “sırlama”. Beden -140 dereceye kadar soğutuluyor. Tüm süreç şöyle işliyor; kâr
amacı gütmeyen kuruluşlardan birine (dünyada dört tane var) başvuru yaparak
hayattayken yıllık ücret ödeniyor.
Ölmeden önce hayat sigortası gibi bir fon oluşturup kriyonik koruma şirketine
yönlendirilmesi gerekiyor.
Kişi öldüğünde şirketin gönderdiği ekip soğutma, paketleme ve merkeze
gönderme işlemlerini yapıyor. Soğutulan bedenler merkezde sıvı nitrojen içinde
gerekli teknolojilerin icat edilmesini bekliyor.
Basite indirgeyecek olursak buzlukta sebze saklamaya benzetebiliriz. Diyelim
elinizdeki yeşilbiberler çöpü boylamak üzere. Hemen doğrayıp, poşetleyip buzluğa
atarsanız birkaç hafta sonra bile pizza süslerken kullanabilirsiniz.
Kriyonik koruma işleminde ölümden hemen sonra soğutma gerçekleşmeli.
Burada vücuttaki suyun alınması ve vücudun sıvı nitrojen içinde saklanması çok
önemli. Çünkü su donduğunda oluşan buz kristalleri hücre duvarına zarar verir.
Donduktan sonra çözülen biberlerin eskisi kadar canlı olmadığını fark etmişsinizdir.
Kriyonik işlemler hücre yapısını korumak için yavaşça ve sudan arındırılarak
yapılır. Beyin hücrelerini korumaya büyük önem verilir çünkü insanı insan yapan her
29
şey orada saklıdır. Kriyonik koruma çürümeyi engeller ve yasal olarak ölen kişinin
olduğu gibi kalmasını sağlar.
Robert Ettinger ilk Kriyonik Enstitüsü’nü 1976 yılında Michigan’da kurmuştu.
Bu kurumda 150 kişi kriyotizde bekliyor.
Bir diğer kriyonik merkezi de Arizona eyaletindeki Alcor adlı kurum. 2015
itibarıyla burada da 150 kişi bulunuyor. Bunlar dışında Rusya ve İsviçre’de tesisler
daha az sayıda hastayı saklıyor. Avustralya’da yapılan bir diğer tesis de 2017 yılında
hizmete girdi.
Amerika’da kriyonik tesislerde bekleyen yaklaşık 300 kişinin hepsinin tüm
vücudu saklanmıyor. İsteyenler sadece başın dondurulmasını tercih edebiliyor.
Nöroprezervasyon adı verilen bu işlem, insanı insan yapan özelliklerin beyin
dokusunda kodlandığı teorisine dayanıyor. Gelecekte beyin dokusundaki bilgilerle
yeni beden yaratılabileceği düşünülüyor.
Alcor tesisindeki hastaların en ünlüsü, ölümünden sonra başı çocukları
tarafından kriyonize korumaya alınan beysbol oyuncusu Ted Williams.
1945 sonrası doğduysanız işiniz biraz daha kolay. 2030 yılı civarında ömrü
daha da uzatacak teknolojiler bulunmuş olacak, böylece bir sonraki aşama olan nanotıp ve nano-mühendislik teknolojilerinin herkesin kullanımına açıldığı döneme kadar
yaşayabileceğiz. O zaman yaşlılık da raftan kalkacak.
2.0: GELECEK SENSİN
“Meraklı olmak ve dünyasını geliştirmek için yeni araçlar keşfetmek
insanoğlunun doğasında vardır. Bu, bulunduğu noktaya nasıl geldiğini de
açıklamasıdır.” Kurzweil
Kurzweil’ın dediği gibi: “Onları biz yaratıyoruz. Onlar da insan medeniyetinin,
insanlığın bir parçası. Binlerce yıl önce en yüksekteki dala uzanamayan insan gerekli
aleti yaptı ve kullandı. Şimdi bu aletleri geliştirip gökdelenler inşa ediyoruz. İnsan
diğer yandan akıllı telefonundan birkaç tuşla insanlığın tüm bilgisine ulaşmasını
sağlayan zihinsel aletleri de yarattı.”
Biz de tekilliğin gerçekleşeceğine inanıyoruz. Elimizdeki veriler bunu
destekliyor. İnsanın bir sonraki evrimi çoktan başladı bile. O gün geldiğinde,
Transhümanist Parti Başkanı Zoltan Istvan’ın tahmin ettiği gibi: “Sokakta çatışmalar
yaşanacak.” Aslında durum şu; insanlığı bir sonraki aşamaya taşıyan teknolojik
keşifler nüfusun çoğunluğu tarafından benimsenince kullanıma girer.
30
Örneğin, robotlar insanlardan daha az hata oranı ile ameliyat yapmaya
başladığında insan doktorları tercih etmeye gerek kalmayacak, insanlara sadece
ameliyatı denetlemek için ihtiyaç duyulacak. Özellikle kalp nakli gibi ameliyatlarda
daha az hata yapan robotlar tercih edilecek.
Elbette teknoloji hızla ilerledikçe değişimi kabullenemeyenler, teknoloji
korkusu ya da nefreti nedeniyle direnişe geçecekler. Hâlâ banka işlemlerini ATM
yerine vezneden yapmayı tercih edenler var bildiğiniz gibi.
Teknoloji korkusu tohumlarını büyük oranda Hollywood attı diyor Kurzweil.
Ona göre aslında, “Teknoloji bizim bir parçamız. Makineler insanlara karşı gibi bir
durum yok.”
Hadi bakalım. Barış, sevgi ve nanobotlar!
Teknoloji ve bilim dünyasının öncü isimleri bile hâlâ bu konuda endişeliler.
Tesla CEO’su Elon Musk, fizikçi Stephen Hawking, yazılım milyarderi Bill Gates ve
onlar gibi pek çok zeki felaket tellalı Tekilliğin sonumuzu getireceğini söylüyor.
Makinelerin ayaklanıp dünyayı ele geçireceğini, insanlığı da kapı olarak
kullanacaklarını filan söylüyorlar. Peki, bu doğru mu?
Aslında durum bağlama göre değişir.
Distopya
Distopya ütopyanın tersidir. Hatırlarsanız ütopya için “hayali mükemmel yer”
demiştik. Distopya da çaresizlik ve çirkinliğin hâkim olduğu hayali yerdir.
İstediğin Gibi Görün ve İstediğin Kişi 0l
Gelecek güzel görünüyor, kelime anlamıyla güzel! Önümüzdeki birkaç on yılda
kozmetik ve estetik cerrahi imkânları daha da erişebilir olacak. Çatal dil ameliyatı ya
da kas nakli gibi operasyonlara tüm birikiminizi yatırmayı düşünüyorsanız bir beş yıl
daha beklemenizi öneririz. 0 zaman teknoloji halkın talebine ayak uyduracağı için bu
operasyonlar hem daha güvenli hem daha ucuz olacak.
Plastik cerrahi alanının genişlemesi halka sunulacak teknolojilerin de
gelişmesi anlamına geliyor. Bugünkü araştırmalar estetik işlemlerin bugünkünden
daha az müdahale gerektirmesini sağlamaya çalışıyor. “Kesme biçme” yerine kök
hücrelerden doku üretimi, 3 boyutlu biyoyazıcılardan faydalanma gibi yöntemler
geliştiriliyor.
Eski ASPS başkanı Dr. Robert Murphy, “Önümüzdeki en önemli konulardan
biri kök hücre tedavisi,” diyor. Kök hücre tedavisi kozmetik ve plastik cerrahi alanına
31
hâkim olacak. Cerrahlar “pek çok farklı organa dönüşebilecek hücre”
yetiştirebilecekler.
“Kalp hasarı olanlar için kalp hücresi” de olabilir, “kanser hastalarında
radyasyon tedavisi nedeniyle kaybedilen doku” sorununa çözüm de olabilir ya da “cilt
dokusunun kalitesini artırarak ve çöken bölgeleri doldurarak daha genç bir görünüme
kavuşmak” da olabilir.
Avukat Botlar Geliyor
Zoltan lstvan’ın tahminlerine göre gelecekte “doğum yaptıran insanlar yerine
doğum yaptıran robotlar” gelecek. Muhtemelen robotların hassasiyeti insanları aşmış
olacak. lstvan “Robotlar kesinlikle daha iyiler. Daha az hata yapıyorlar. (Ameliyattan)
bir gece önce eşleriyle kavga da etmiyorlar,” diyerek robotların üstünlüğünü
vurguluyor.
lstvan’a göre “On yıl sonra acil durumlara müdahaleyi robotlar ‘yaparken
doktor arkada denetleyecek.” 20 yıl sonra ise robot tek başına operasyon yapmayı
başaracak.
Istvan güçlü yapay zekanın ele geçirebileceği bir başka meslekten daha söz
ediyor: “Avukatlık yapay zekanın en rahat ele geçirebileceği mesleklerden biri çünkü
tüm yapılması gereken yasalar hakkında konuşmak.” Ama lstvan’a göre böyle bir
durum yönetimsel düzeyde dirençle karşılaşacaktır.
“ABD Kongresi’nin %40’ı avukatların elinde … işlerini ellerinde tutmak için ne
gerekiyorsa yapacaklardır.”
Ama insanların işlerini elde tutma mücadelesi (avukatlar da dahil olmak
üzere) işleri robotlara devretmenin değerini anlayana kadar sürecektir. Teknoloji
neticede insanlar tarafından hayatı iyileştirmek ve kolaylaştırmak için geliştirilen bir
şeydir. Robotların bir farkı yoktur.
SONSÖZ
İki buçuk yıl önce cesur ve kendinden emin bir tahminle yola çıktık. Bu kitap
beş yıl içinde yazılacaktı ve 2013 yılında elinizde olacaktı. Fena halde yanılmışız.
Kitap yazmak zor iş. Gelecek hakkında bir kitap yazmak daha da zor.
İki kısa yıl içinde bile pek çok konuda haklı çıktığımızı gördük.
Sürücüsüz araçların on yıl sonra hayatımıza gireceğini düşünüyorduk ama
sürücüsüz kamyonlara izin verildi ve bu kamyonlar Nevada otoyollarına çıktı bu
arada. Kişisel dronelar 2013 Aralığında sadece pahalı oyuncaklardı sadece ama
32
Amazon CEO’su Jeff Bezos, eve 30 ila 60 dakikada drone ile teslimat yapacak
hizmetini başlatma niyetini açıkladı.
Bu kitabı bitirdiğimiz 2016 sonbaharında eve teslimat yapan droneların bir iki
yıl içinde hizmete gireceğini biliyoruz. Çocukların okuluna öğle yemeği taşımaya ne
zaman başlarlar acaba?
Bugün çok heyecanlı gelişmeler yaşanıyor, bu kitapta elimizden geldiğince
tahmin edilebilir ve ölçümlenebilir bir gelecek anlatmaya çalıştık. Ama bahsettiğimiz
üstel çizgide ilerledikçe daha neler göreceğimizi tahmin etmek çok mümkün değil.
Sözümüzü yazar ve fütürist Arthur C. Clarke’ın 1964 yılında BBC belgeselinde
söylediği şu cümleyle bitirmek istiyoruz: “Gelecek hakkında emin olmamız gereken
tek şey fantastik olacağı.”
SÜPER İNSAN-Teknoloji İnsanlığı Yeniden Tanımlıyor
(Super You: How Technology is Revolutionizing What It Means to Be Human)
Andy Walker, Kay Walker, Sean Carruthers
Çeviri: Su Evren
Siyah Kitap:31/ Birinci Basım: Ekim 2019 / 420 sayfa

Bir Cevap Yazın